De historicus Sil van Doornmalen (Regionaal Archief Rivierenland Tiel) gaf vorig jaar een lezing op de Vriendendag over Antoon van Run, onderwijzer uit Ammerzoden. Hij was een van de Indische gijzelaars (216 mannen en 15 vrouwen) die op 19 en 20 juli 1940 door de Duitsers naar Buchenwald gebracht werden. Ze worden zo genoemd omdat er veel Indische verlofgangers bij zaten, Antoon was net voor zijn tweede verlofperiode terug in Nederland. In Nederlands-Indië waren aan het begin van de oorlog de daar verblijvende Duitsers gevangen gezet .

In oktober 1940 werden nog eens 116 “prominente” Nederlanders vastgezet in het concentratiekamp Buchenwald.
Na anderhalf jaar (november 1941) werd deze eerste groep preventieve gijzelaars, de Buchenwalders, naar Haarendael gebracht. Daar kwam nog een groot aantal “prominente” Nederlanders bij (in totaal ruim 800).
Sil van Doornmalen noemt die prominenten graag “de grote bonzen” maar verhalen van “kleine bonzen” vindt hij minstens zo belangrijk.

In de loop der tijd werd een aantal gijzelaars vrijgelaten maar de meesten, waaronder Antoon, gingen naar Beekvliet en de Ruwenberg in Sint-Michielsgestel. De Duitsers hadden Haarendael nodig als Polizei- und Untersuchungsgefängnis omdat het Huis van Bewaring in Den Bosch “vol” was.

Toen Sil (eveneens afkomstig uit Ammerzoden) op internet een groen envelopje tegenkwam, vanuit Buchenwald verstuurd door Antoon van Run, was zijn belangstelling gewekt. Na onderzoek besloot hij het levensverhaal, een biografische schets, van deze “kleine bons” te schrijven.

Hij sprak onder meer met Paul en Astrid van Run, beide kleinkinderen van Antoon, zo vertelde hij in zijn toelichting bij de presentatie van het boekje op 19 juli van dit jaar.

Sil  overhandigde de eerste exemplaren aan Astrid en Paul, en ook de voorzitter van de Gedenkplaats Jan Pommer kreeg een exemplaar voor de bibliotheek.

Aanwezig waren nog meer kleinkinderen: Mai van Run, Guus van Lent en Huib van Lent. Achterkleinzoon Anthony van Run uit Canada was ook meegekomen, tot hun spijt konden zijn twee zussen niet aanwezig zijn.

Het boekje ‘Antoon van Run, Indisch gijzelaar’ is bij de auteur en op de Gedenkplaats te koop.
De eigen uitgave van de Gedenkplaats ‘Indische gijzelaars in Haaren en Sint-Michielsgestel’ (door A. van Hedel, H. van Helvert, M. Paijmans) is voor geïnteresseerden ook nog verkrijgbaar.

Gerard Monté
vrijwilliger Gedenkplaats